Η πρόσφατη τοποθέτηση του γλυπτού του Πήγασου στην Άρτα έφερε στην επιφάνεια μια πτυχή της τοπικής ιστορίας που πολλοί αγνοούσαν. Ο Πήγασος δεν αποτελεί απλώς ένα διακοσμητικό στοιχείο της μυθολογίας για την πόλη, αλλά το επίσημο σύμβολο, τη σφραγίδα και το έμβλημα της Αρχαίας Αμβρακίας. Η σύνδεση αυτή, ηλικίας άνω των 2.600 ετών, είναι βαθιά ριζωμένη στην πολιτική, οικονομική και θρησκευτική ταυτότητα της περιοχής.
Η Κορινθιακή «κληρονομιά» και η γέννηση της Αμβρακίας
Για να κατανοήσει κανείς γιατί ο Πήγασος πετά πάνω από την Άρτα, πρέπει να ανατρέξει στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. (γύρω στο 625 π.Χ.). Εκείνη την περίοδο, ο Γόργος, γιος του τυράννου της Κορίνθου Κυψέλου, καταφθάνει στις όχθες του ποταμού Αράχθου και ιδρύει την Αποικία της Αμβρακίας.
Οι Κορίνθιοι άποικοι μετέφεραν στη νέα τους πατρίδα όχι μόνο την αρχιτεκτονική και το προηγμένο πολεοδομικό τους σύστημα, αλλά και τους ιερούς τους μύθους. Στην Κόρινθο, ο Πήγασος ήταν η κατ' εξοχήν προστάτιδα θεότητα. Σύμφωνα με τον μύθο, το φτερωτό άλογο ξεδίψασε στην Πειρήνη πηγή του Ακροκορίνθου προτού δαμαστεί από τον ήρωα Βελλεροφόντη με τη βοήθεια της Αθηνάς Χαλινίτιδος. Έτσι, η Αμβρακία υιοθέτησε τον Πήγασο ως το απόλυτο σύμβολο της κοινής καταγωγής και των δεσμών της με τη μητρόπολη.
Οι Αργυροί Στατήρες: Το «διεθνές» νόμισμα με το φτερωτό άλογο
Η πιο τρανή και απτή απόδειξη αυτής της ιστορικής σχέσης βρίσκεται στα αρχαιολογικά ευρήματα και συγκεκριμένα στην πλούσια νομισματοκοπία της πόλης. Καθώς η Αμβρακία εξελίχθηκε σε μια αυτόνομη, πλούσια και πανίσχυρη ναυτική δύναμη, άρχισε να κόβει τα δικά της ασημένια νομίσματα, τους περίφημους αργυρούς στατήρες.
Αυτά τα νομίσματα, τα οποία κυκλοφορούσαν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, αποτελούσαν την πολιτιστική «κάρτα επίσκεψης» της πόλης:
- Η Εμπρόσθια Όψη: Απεικόνιζε σταθερά τον Πήγασο σε πλήρη πτήση ή καλπασμό.
- Η Οπίσθια Όψη: Έφερε την κεφαλή της θεάς Αθηνάς που φορούσε κορινθιακό κράνος.
- Το γράμμα «Α»: Για να ξεχωρίζουν οι στατήρες της Αμβρακίας από αυτούς της Κορίνθου (που έφεραν το αρχαϊκό γράμμα κόππα «ϙ»), οι Αμβρακιώτες χάραζαν κάτω από τον Πήγασο το αρχικό γράμμα της πόλης τους, το «Α».
Μοναδικές εικαστικές λεπτομέρειες των Αμβρακιώτικων κοπών
Οι χαράκτες της Αρχαίας Αμβρακίας θεωρούνταν κορυφαίοι καλλιτέχνες της εποχής τους. Ενώ άλλες πόλεις αντέγραφαν τυφλά το κορινθιακό πρότυπο, η Αμβρακία πρόσθεσε μοναδικά τοπικά στοιχεία στα νομίσματά της.
Σε σπάνιες κοπές της περιόδου 360–338 π.Χ., ο Πήγασος δεν εμφανίζεται απλώς να πετά, αλλά αποτυπώνεται σε πιο «γήινες» και αφηγηματικές στιγμές. Μια από τις πιο διάσημες παραστάσεις δείχνει τον Βελλεροφόντη να στέκεται δίπλα στο άλογο και να εξετάζει την οπλή του, αποδεικνύοντας την υψηλή αισθητική και την καλλιτεχνική ελευθερία των Αμβρακιωτών. Σε άλλα νομίσματα, δίπλα στον Πήγασο εμφανίζονται τοπικά σύμβολα, όπως κουκουβάγιες, ακρίδες ή οικόσημα.
Από την Αμβρακία στην Άρτα
Για τους αρχαίους κατοίκους της περιοχής, ο Πήγασος ήταν ό,τι η γλαύκα (κουκουβάγια) για την Αθήνα: το έμβλημα της κυριαρχίας, της οικονομικής ευημερίας και της πνευματικής τους ταυτότητας.
Όταν λοιπόν σήμερα συζητάμε για τον «Πήγασο της Άρτας», δεν αναφερόμαστε σε μια ξένη εισαγωγή, αλλά για την επιστροφή ενός αρχέγονου συμβόλου στον φυσικό του χώρο. Το φτερωτό άλογο επέστρεψε για να θυμίζει στους σύγχρονους Αρτινούς ότι κάτω από τα πόδια τους βρίσκεται μια πόλη που κάποτε σφράγιζε το νόμισμα του αρχαίου κόσμου με τα ίδια ακριβώς φτερά.
