Ο Αμβρακικός Κόλπος, ένας από τους σημαντικότερους και πιο ιδιαίτερους υγροβιότοπους της Ευρώπης, βρίσκεται στο επίκεντρο του επιστημονικού και περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. Πρόσφατες δράσεις, όπως η εκδήλωση γνωριμίας με μάσκα και αναπνευστήρα (snorkeling) στην Κορωνησία που διοργάνωσε η «Συμμαχία για τον Αμβρακικό» σε συνεργασία με τον Δήμο Αρταίων, ανέδειξαν μια άγνωστη στο ευρύ κοινό πτυχή του: ο κόλπος έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως Σημαντική Περιοχή για τους Καρχαρίες και τα Σαλάχια (ISRA).
Σύμφωνα με επιστημονικές καταγραφές της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea και του Πανεπιστημίου Πατρών, ο Αμβρακικός λειτουργεί ως ένας ζωτικός «παιδικός σταθμός» (nursery ground) για τη θαλάσσια ζωή. Πάνω από το 80% των ατόμων που εντοπίζονται εκεί είναι νεογέννητα ή νεαρά άτομα. Στα προστατευμένα νερά του φιλοξενούνται τουλάχιστον 10 είδη καρχαριοειδών και σαλαχιών, τα οποία είναι απολύτως ακίνδυνα για τον άνθρωπο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο Γκρίζος Καρχαρίας (Γαλέος), ο Αστρογαλέος, ο Ακανθίας, καθώς και εξαιρετικά σπάνια σαλάχια όπως ο Ρινοβάτης (Κιθάρα), το Αετοσάλαχο, η Χωματάδα και η κλασική Τρυγόνα.
Ωστόσο, αυτός ο μοναδικός θαλάσσιος πλούτος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια σοβαρή περιβαλλοντική κρίση: το ανοξικό φαινόμενο. Ιστορικές μελέτες, που ξεκίνησαν από το Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΚΘΕ) το 1989 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Λόγω της γεωμορφολογίας του κόλπου —που μοιάζει με φιορδ και επικοινωνεί με το Ιόνιο μόνο μέσω του στενού πορθμού της Πρέβεζας— τα βαθιά νερά δεν ανανεώνονται εύκολα. Η κατάσταση επιδεινώνεται ραγδαία από τον ανθρωπογενή ευτροφισμό, δηλαδή την υπερβολική ροή λιπασμάτων (άζωτο και φώσφορος) από τις γύρω καλλιέργειες και τα ποτάμια Λούρο και Άραχθο.
Το αποτέλεσμα είναι δραματικό: κάτω από τα 15 με 20 μέτρα βάθος, το οξυγόνο μηδενίζεται, δημιουργώντας μια τεράστια «νεκρή ζώνη» που καλύπτει πάνω από το 50% του πυθμένα του κόλπου. Αυτή η ασφυκτική κατάσταση εγκλωβίζει τους καρχαρίες και τα σαλάχια αποκλειστικά στα ρηχά, παράκτια νερά. Ο αναγκαστικός αυτός συγχρωτισμός στα ρηχά αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο να πιαστούν τα προστατευόμενα αυτά είδη κατά λάθος στα δίχτυα των ψαράδων (παρεμπίπτουσα αλίευση), ενώ έρευνες δείχνουν και ανησυχητική συσσώρευση βαρέων μετάλλων στους ιστούς τους από τα αγροτικά φάρμακα.
Για την αναστροφή της κατάστασης, η επιστημονική κοινότητα προτείνει μια δέσμη άμεσων μέτρων:
- Αυστηρό έλεγχο των γεωργικών απορροών για τη μείωση των λιπασμάτων.
- Ορθολογική διαχείριση των φραγμάτων στους ποταμούς Λούρο και Άραχθο, ώστε να διευκολύνεται η ανάμειξη των υδάτων.
- Εφαρμογή συστημάτων τεχνητού αερισμού σε ευαίσθητες ζώνες για την αποφυγή μαζικών θανάτων ψαριών.
- Εκπαίδευση των αλιέων για την άμεση και ασφαλή απελευθέρωση των καρχαριών και σαλαχιών (παραμονή εκτός νερού κάτω από 2 λεπτά, σωστό κράτημα χωρίς ανύψωση από την ουρά και κοπή του αγκιστριού αν έχει καταποθεί βαθιά).
Η προστασία του Αμβρακικού Κόλπου δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική αναγκαιότητα, αλλά και προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας, μέσα από ήπιες οικολογικές δραστηριότητες που σέβονται τη ζωή του βυθού
ΑΛΕΞ.ΛΑΛΑΚΟΣ
